انار و کرم گلوگاه انار؛ شناخت آفت، علائم خسارت و راه‌های مبارزه
کرم گلوگاه انار با تغذیه از دانه‌ها باعث پوسیدگی و ریزش میوه می‌شود. جمع‌آوری انارهای آلوده و کنترل زراعی و بیولوژیکی از راه‌های مبارزه با آن است.
معرفی درخت انار:
درخت انار با نام علمی Punica granatum، از خانواده Punicaceae، درختچه‌ای به ارتفاع ۲ تا ۵ متر، با تنه‌ای خمیده و شاخه‌های کوتاه و بدون کرک است. این درخت در قسمت انتهایی دارای تاجی متراکم است. شاخه‌های جوان، کم‌وبیش چهاروجهی یا دارای بال هستند که بعدها حالت افتاده پیدا می‌کنند و پوست آن‌ها قهوه‌ای یا خاکستری مایل به قهوه‌ای می‌شود. بیشتر شاخه‌ها، به‌ویژه شاخه‌های جانبی، خاردار هستند و در انتها نیز به خار ختم می‌شوند.
عمق و پراکندگی ریشه، علاوه بر ویژگی‌های ژنتیکی گیاه، به نوع خاک از نظر بافت و ساختمان، نحوه آبیاری و برخی شرایط دیگر خاک، از جمله وجود لایه‌های سخت یا سطح آب زیرزمینی، بستگی دارد. بااین‌حال، به‌طور کلی عمق ریشه‌های انار زیاد است و گسترش عمودی آن‌ها ۱٫۵ متر و گسترش افقی آن‌ها ۲٫۵ تا ۳ متر است.
کرم گلوگاه انار چیست؟
کرم گلوگاه انار با نام علمی Spectrobates ceratoniae Zeller، با نام‌های کرم انار، کرم دانه‌خوار و کرم خرنوب نیز شناخته می‌شود و احتمالاً از دیرباز در ایران وجود داشته است. میزبان این حشره در ایران، انار و خرنوب، یک نوع پسته، است.
نحوه خسارت کرم گلوگاه انار:
خسارت کرم انار به این صورت است که پس از تفریخ تخم‌های پروانه در تاج میوه انار، لاروهای سن اول ابتدا سوراخ‌هایی در گلوی میوه ایجاد می‌کنند. پس از مدتی، در اثر تغذیه آن‌ها، دالان‌های لاروی به وجود می‌آید.
با رسیدن لاروها به سنین بالاتر، حجم دالان‌ها بزرگ‌تر می‌شود. لاروها به داخل میوه نفوذ می‌کنند و از قسمت گوشتی دانه‌های انار و بخش داخلی پوست میوه تغذیه می‌کنند. پس از مدتی، لکه‌هایی روی پوست انار ظاهر می‌شود که یکی از علائم شناسایی میوه‌های آلوده است.
در ادامه، میوه‌ها شکاف برمی‌دارند و روی دانه‌ها قارچ اسپرژیلوس یا احتمالاً فوماژین ظاهر می‌شود؛ در نتیجه، داخل انار سیاه‌رنگ می‌شود.
لاروهای سن آخر، پس از تغذیه کامل، دالان‌هایی را که قبلاً به‌وسیله لاروهای سنین پایین‌تر ایجاد شده‌اند، عریض‌تر می‌کنند و از همان مسیر برای شفیره‌شدن وارد تاج انار می‌شوند.
چرخه زندگی کرم گلوگاه انار:
در اردیبهشت‌ماه، لاروها به شفیره تبدیل می‌شوند. در اوایل خردادماه، هم‌زمان با رسیدن میوه‌های انار به اندازه یک لیموترش، پروانه‌ها از پوسته شفیرگی خارج می‌شوند و در طبیعت ظاهر می‌گردند.
پس از ۲ تا ۴ روز، حشرات ماده درون تاج انار و میان پرچم‌ها تخم‌ریزی می‌کنند. تخم‌ریزی به‌صورت دسته‌های ۴ تا ۸ عددی و همچنین به‌صورت انفرادی مشاهده شده است. هر پروانه ماده در شرایط آزمایشگاهی، به‌طور متوسط ۲۰ تا ۲۵ تخم می‌گذارد.
تفریخ تخم‌ها ۸ تا ۱۰ روز طول می‌کشد؛ به‌طوری‌که در اواسط خردادماه، لاروهای سن اول و دوم در گلوی میوه وجود دارند. دوره لاروی در شرایط طبیعی معمولاً از ۱۸ تا ۲۰ روز تجاوز نمی‌کند.
لاروهای سن آخر، پیش از شفیره‌شدن، از طریق دالان‌هایی که قبلاً در میوه ایجاد کرده‌اند، وارد تاج انار می‌شوند. سپس در آنجا پیله تشکیل می‌دهند و به شفیره تبدیل می‌شوند.
دوره رشد و نمو نسل اول، با متوسط دمای روزانه ۲۷ درجه سانتی‌گراد، بین ۳۰ تا ۳۲ روز طول می‌کشد.
میزبان‌های کرم گلوگاه انار:
میزبان‌های کرم گلوگاه انار شامل درختان خرما، سیب، پسته، به، انجیر، بادام و مرکبات هستند.
شکل‌شناسی کرم گلوگاه انار:
حشره کامل:
حشره کامل، پروانه‌ای است که ۴ نسل در سال دارد. عرض این پروانه با بال‌های باز ۲۴ میلی‌متر و طول بدن آن ۱۰ میلی‌متر است.
بال‌های جلویی خاکستری تیره هستند و در قاعده آن‌ها، نواری موج‌دار به رنگ خاکستری روشن با حاشیه‌های نمایان دیده می‌شود. در نزدیکی لبه خارجی بال‌های جلویی، نواری نامشخص به رنگ خاکستری وجود دارد و در انتهای آن‌ها، ریشک‌های نسبتاً کوتاهی به همان رنگ دیده می‌شود.
بال‌های عقبی سفید کدر، همراه با رگه‌های تیره هستند و در حاشیه آن‌ها ریشک‌های بلندی وجود دارد. شاخک‌ها نخ‌وش و بلند هستند و تا مفصل سوم شکم می‌رسند. بدن پروانه نیز از فلس‌های خاکستری براق پوشیده شده است.
تخم:
تخم‌ها تخم‌مرغی‌شکل و سفید متمایل به زرد هستند. طول آن‌ها ۰٫۷ میلی‌متر و عرض آن‌ها ۰٫۴۸ میلی‌متر است.
روی پوسته خارجی تخم، برجستگی مثلثی‌شکلی وجود دارد که با نزدیک‌شدن به زمان تفریخ و بزرگ‌شدن جنین، از بین می‌رود و پوسته صاف می‌شود.
محل تخم‌ریزی پروانه‌های کرم انار، تاج میوه و درون پرچم‌ها است.
لارو:
لاروها پیش از شفیره‌شدن، به طول ۱۸ میلی‌متر و پهنای ۴ میلی‌متر می‌رسند. رنگ آن‌ها به نوع تغذیه بستگی دارد. لاروهایی که در انارهای دانه‌قرمز زندگی می‌کنند، بدنی مایل به قرمز دارند و لاروهایی که در انارهای دانه‌سفید زیست می‌کنند، سفیدرنگ هستند. رنگ اصلی لاروها در سنین بالاتر، مایل به قهوه‌ای می‌شود.
در کنار هرکدام از نیم‌حلقه‌های پشتی بدن، دو برجستگی افقی دیده می‌شود که در اطراف آن‌ها دو جفت مو قرار دارد.
شفیره:
طول شفیره ۹٫۲ میلی‌متر و عرض آن ۳٫۲ میلی‌متر است. شفیره‌ها در حالت عادی بی‌حرکت هستند، اما در اثر ضربه مکانیکی یا نور، واکنش نشان می‌دهند (کشکولی و اقتدار، ۱۳۵۴).
زمستان‌گذرانی کرم گلوگاه انار
این آفت، زمستان را به‌صورت لارو در انارهای آلوده‌ای می‌گذراند که زیر درخت‌ها ریخته‌اند یا در انبارها ذخیره شده‌اند.
علائم خسارت کرم گلوگاه انار:
خسارت کرم گلوگاه انار از درون میوه شروع می‌شود و به‌تدریج به بخش‌های دیگر گسترش می‌یابد. علائم و مراحل خسارت عبارت‌اند از:
۱. ورود لارو از طریق گلوگاه یا نواحی دیگر میوه به داخل انار؛
۲. تغذیه لارو از دانه‌ها و گوشت میوه؛
۳. وجود فضولات ریز و قهوه‌ای‌رنگ لارو در محل تغذیه؛
۴. ایجاد شرایط پوسیدگی ثانویه در نواحی آسیب‌دیده، توسط قارچ‌ها و باکتری‌ها؛
۵. ریزش میوه‌های آلوده پیش از رسیدن کامل.
راه‌های مبارزه با کرم گلوگاه انار
کنترل بیولوژیکی:
حشرات مختلفی می‌توانند برای مبارزه با کرم گلوگاه انار مورد استفاده قرار گیرند. حشراتی مانند زنبور تریکوگراما به لارو این آفت حمله می‌کنند و با تغذیه از آن‌ها، جلوی رشد و بلوغشان را می‌گیرند.
استفاده از تله‌های فرمونی نیز از روش‌های کنترل این آفت است. در این روش، طعمه‌ها در تله‌های فرمونی مناسب قرار داده می‌شوند تا آفت نر را به سمت تله‌ها جذب کنند.
کنترل زراعی:
- رعایت بهداشت باغ؛
- جمع‌آوری میوه‌های باقی‌مانده روی درخت یا میوه‌های افتاده روی زمین و سوزاندن آن‌ها دور از باغ.
مبارزه شیمیایی:
برای مبارزه شیمیایی با کرم گلوگاه انار، هنوز هیچ حشره‌کشی به‌صورت اختصاصی معرفی نشده است؛ اما می‌توان از سموم لاروکش در چند مرحله برای کنترل این آفت استفاده کرد. ابتدای خروج لاروها از تخم، بهترین زمان سم‌پاشی کرم گلوگاه انار است.
سموم ذکرشده برای کنترل این آفت عبارت‌اند از:
- امامکتین بنزوات + لوفنورون؛
- تیامتوکسام؛
- استامی‌پراید.
سموم باید در زمان مناسب مصرف شوند و از مصرف بی‌رویه آن‌ها اکیداً خودداری شود.
