آبیاری و انواع سیستم‌های آبیاری در کشاورزی

آبیاری و نوع سیستم آبیاری 

مقدمه :

اب یکی از اساسی ترین نیازهای موجودات زنده است برای رشد و زندگی کردن است ، در مورد گیاهان نیز آب به عنوان یک بخش حیاتی در زندگی آنها به شمار آمده و از این رو استفاده از سیستم های مناسب آبیاری برای تامین نیاز آبی گیاهان بسیار اهمیت دارد.حتی در مواردی که گیاهان و یا درختان به صورت دیم کاشته می شوند نیز باید میزان بارش  سالانه و میزان  دسترسی ریشه به آبهای زیر زمینی به خوبی مورد بررسی قرار گرفته باشد. تا از رسیدن آب کافی به گیاه اطمینان داشته باشیم .

آبیاری از قدیمی ترین فعالیت های انسان بوده که اصلی ترین هدف آن افزایش تولید محصولات کشاورزی است در آبیاری رطوبت خاک باید در حدی حفظ شود. در آبیاری رطوبت خاک باید در حدی حفظ شود که گیاه دچار کمبود آب نشود .چه رطوبت بالا چه رطوبت پایین برای گیاه مناسب نیست و باید تلاش کرد تا رطوبت را در خاک متعادل کرد .

در واقع هدف از آبیاری می تواند کنترل دمای هوا ، رطوبت هوا و کاهش آفات و بیماری های گیاهی باشد

در کشاورزی از گذشته تا کنون سیستم های آبیاری متنوعی در مورد محصولات زراعی و باغی مورد استفاده قرار گرفته و مزیت ها و معایب هر یک به مرور زمان مورد بررسی قرار گرفته است. بنابر این یکی از اهداف محققان در زمینه های مختلف کشاورزی همواره پیدا کردن راهی مطمئن مفید و به صرفه برای آبیاری زمین های کشاورزی بوده است و از این رو روشهای نوینی در آبیاری گیاهان زراعی و باغی  طراحی شده است.

آبیاری زمین کشاورزی : 

آب مورد نیاز برای مزارع بیشتر از منابع اب زیر زمینی مانند سفره های زیر زمینی ، چشمه ها و چاه ها یا منابع آب سطحی مانند رودخانه ها ، برکه ها یا دریاچه ها تامین می شود . گیاهان برای زنده ماندن و رشد نیاز به آب دارند و روش های آبیاری به طور غیر طبیعی ، آب را به گیاهان انتقال می دهد. 

در قدیم حفر کانال ها برای انتقال آب به گیاهان و استفاده از چرخ های آب برای تامین آب از نهرها به محصولات ، برای آبیاری زمین های زراعی استفاده میشد چون این روش به زمان و کار زیاد نیاز داشت دیگر کشاورزان از روش های ابیاری جدید که ابداع شده است استفاده میکنند. 

اهمیت آبیاری در کشاورزی :

اهمیت چگونگی آبیاری در زمین کشاورزی در میزان تولید محصول و بازگشت مخارج بسیار حائز اهمیت است

مزایای آبیاری در کشاورزی : 

تامین میزان اکسیژن و هیدروژن از طریق آبیاری مناسب 

بهبود کسب و کار کشاورزی با استفاده از روش های آبیاری مناسب 

رشد بهتر گیاه با آبیاری مناسب 

حفظ ساختار خاک سطحی 

آبیاری با رفع کمبود آب 

آبیاری با تولید انبوه محصولات کشاورز ی

استفاده از ذخایر آبی در زمان نبود آب 

افزایش بازدهی محصول در زمین های کشاورزی نسبت به قدیم 

تامین رطوبت مورد نیاز خاک برای رشد بذر با سیستم آبیاری مناسب

سیستم های آبیاری :

امروزه یکی از حیاتی ترین اجزای مدیریت مزرعه و زمین های زراعی هستند که کیفیت و بازدهی محصول نیز به آنها مربوط 

می شود. بهینه سازی مصرف آب ، رشد بهتر محصولات و حفظ رطوبت خاک از جمله مزایایی است .که کشاورزان با راه اندازی سیستم آبیاری مناسب و بروز دنیااستفاده میکنند. ابیاری زمین های کشاورزی از قدیم تا به امروز وجود داشته که برای حفظ منابع طبیعی و بهبود بهره وری استفاده می شوند .

انواع روش های آبیاری را می توان به دو دسته کلی آبیاری سطحی و آبیاری مدرن طبقه بندی کرد تفاوت اصلی این دو نوع آبیاری نیروی بکار رفته برای توزیع آب در مزرعه است.

در آبیاری سطحی آب به کمک نیروی جاذبه زمین با نیروی ثقل بر روی زمین پخش می شود. 

انواع روش های آبیاری سطحی :

آبیاری سطحی همان آبیاری سنتی نیز گفته میشود سه روش عمده آبیاری سطحی

1. آبیاری نواری : در این روش زمین های کشاورزی به نوار های مختلفی تقسیم میشوند . طول هر نوار به نقطه شیب زمین تامنطقه عرضه بستگی دارداین روش نیاز کمی به نیروی کار و سرمایه گذاری دارد. و به همین دلیل کشاورزان از این روش آبیاری استفاده می کنند. 

2. آبیاری شیاری : کانال های موازی باریکی در سراسر زمین زیر کشت با شیب ملایم حفر می شوند .این عمل یک پشته برجسته در بین شیارها با کانال هایی که محصول در آنها کاشته میشوند ایجاد میکند و آب از طریق یک منبع شیارها به گیاهان منتقل میشود.این روش به سه دسته آبیاری تقسیم میشود آبیاری شیاری راه راه ، آبیاری شیاری مدرج و آبیاری شیار سطحی تقسیم می شود . 

3. آبیاری حوضه ای : در زمین های مسطح و همواره استفاده می شود این زمین ها دارای دایک هایی به ارتفاع 30 تا 50 سانتی متر هستند که در اطراف محیط ساخته شده اند. مرزهایی را ایجاد می کنند که آب را در داخل زمین نگه میدارد . 

4. آبیاری آبیاری سیلابی : این روش از آبیاری در زمین های شیب دار برای محصولات که ارزش غذایی بالایی ندارد استفاده میشود محصولاتی که نیاز به توزیع یکنواخت رطوبت ندارند.

انواع روش های آبیاری مدرن : 

1. آبیاری قطره ای : در این روش بیشتر آبیاری مزارع به خصوص در سطوح وسیع استفاده میشود برای استفاده از این شیوه ی آبیاری به منظور کاهش هدر رفت آب به شیوه تبخیر آبیاری باید در زمان هایی از روز انجام شود که کمترین میزانتابش نور خورشید را داشته باشیم به عنوان مثال آبیاری در صبح زود و یا هنگام غروب آفتاب و یا عصر مناسب است .

مزایا : در این روش آبیاری ، آب به قطرات ریز تقسیم شده ودر یک زمان مشخص بطور یکنواخت در مزرعه توزیع میشود و در یک زمان مشخص سطح وسیعی از مزرعه به میزان مناسب آبیاری می شود. و در زمان کم سطح وسیعی از مزرعه را بدون مشکل آبیاری کرد.

معایب : یکی از مهم ترین معایب این سیتم آبیاری این است که در این شیوه احتمال شیوع عوامل بیماری برگی قارچی  و یا باکتریایی به شدت افزایش پیدا میکند بنابراین اگر از این شیوه استفاده می کنید باید با پایش منظم در صورت بروز هر گونه علائم لکه برگی اقدامات کنترل را هر چه سریع تر باید انجام داد. 

آبیاری قطره ای :

در این سیستم آبیاری آب آبیاری درون شیلنگها  و یا تیپ های آبیاری  رها شده و در مسیر حرکت خود در محل نازل ها به صورت قطره ای روی زمین می ریزد.

مزایا: اواین مزیت استفاده ازتیپ های آبیاری نیازی به تسطیح زمین نبوده و این سیستم را حتی می توان در زمین هایهموار اجرا کرد .

در صورت استفاده از شیلنگهای سطحی نیز نیاز به همراه سازی  زمین وجود دارد و نیازی به اصلاح شیب زمین نیست .

در این روش هدر رفت آب از طریق زمین های غیر هدف و همینطور تبخیر آب به حداقل می رسد و به دلیل آبیاری نشدن زمین غیر هدف میزان رشدن علف های هرز به حداقل می رسشد.در سیستم آبیاری قطره ای انتقال بیماری های خاکزاد به صفر می رسد 

معایب : راه اندازی سیستم در سطوح وسیع ممکن است نسبت به سیستم های دیگر هزینه بر ، تر می باشد . 

سیستم آبیاری بابلر : 

این نوع سیستم ابیاری ، آب به صورت حباب از نازل خارج  می شود .  این روش آبیاری برای درختان با چثه بزرگ که دارای ریشه های عمیق و گسترده هستند نسبت به آبیاری قطره ای  مناسب تر خواهد بود .

سیستکم آبیاری زیر سطحی :

در این نو روش شیلنگها و یا تیپ ها ی  آبیاری بسته به عمق ریشه در عمق 10تا60 سانتی متری خاک قرار گرفته و با هدایت آب  دقیقا نزدیک  ریشه امکان رشد بیماری های خاکزاد در محلی که حضور دارند هم صفر  می شود .و علاوه بر آن دتبخیر ناچیزی که در سیستم آبیاری قطره ای  و بابلر وجود دارد نیز صفر خواهد شد. این روش به دلیل کار کردن زیر سطح  کمی هزینه بر تر خواهد بود اما در کل روشی به صرفه است . 

سیستم آبیاری اسپری : 

شبیه سیستم آبیاری قطره ای است اما  از نازل ها آب به صورت پودر شده و اسپری خار میشود .

فقط در این روش باید مراقب  همه گیری بیماری های قارچی و باکتریایی برگی باشد .