بالشک مرکبات:

Pulvinaria aurantii

مقدمه:

بالشک مرکبات در بین سال‌های ۱۳۴۶ تا ۱۳۱۸ وارد ایران گردیده و اولین بار در سال ۱۳۲۵ در شهر رشت و در بندر انزلی روی مرکبات مشاهده شده است. این آفت علاوه بر مرکبات، روی یک نوع درختچه زینتی به نام Pittosporum tabria داروش در حاشیه جنگل‌های حوزه سلمان‌شهر و ندرتاً روی ازگیل ژاپنی و خرزهره مشاهده گردیده است. (فرحبخش، ۱۳۵۱ و دواچی و تقی‌زاده، ۱۳۳۳)

شکل‌شناسی

حشره ماده:

ماده بالغ بالشک مرکبات بیضی‌شکل، کمی محدب و طول آن ۳.۵ و عرضش ۳ میلی‌متر و رنگ بدن آن سبز مایل به قهوه‌ای است. در امتداد پشت بدن ماده نوار قهوه‌ای پررنگ‌تری وجود دارد. 

کیسه تخم این حشره که در انتهای بدن ترشح می‌گردد و مانند کیسه تخم شپشک استرالیایی است، با این تفاوت که مسطح و بدون شیارهای طولی است. کیسه مزبور نسبتاً کوتاه و عریض و به طول ۷ میلی‌متر و عرض ۴ میلی‌متر می‌باشد. (دواچی، تقی‌زاده، ۱۳۳۳) بدن ماده‌ها در موقع تخم‌گذاری پوشیده از ماده مومی سفیدرنگی می‌شود.

زیست‌شناسی:

بالشک مرکبات زمستان را اکثراً به صورت پوره سن دوم می‌گذراند و در مازندران دارای دو نسل در سال بوده و قسمت عمده پوره‌های نسل دوم از اواسط شهریور تا اواسط مهر ظاهر می‌گردند.

دوره تخم‌گذاری حشره ماده طولانی و به‌طور متوسط یک ماه به طول می‌انجامد. به‌طور متوسط در طول ۱۲ تا ۱۴ روز تخم‌ها تفریخ می‌گردند. هر حشره ماده به‌طور متوسط ۱۵۱ عدد تخم می‌گذارد (حداقل ۴۹ و حداکثر ۳۳۹).

پوره‌های جوان پس از خروج از تخم به پشت برگ‌ها و سرشاخه‌های جوان و گاهی روی برگ‌ها حرکت می‌کنند و در آنجا مستقر می‌گردند و از شیره گیاهی در طول رگبرگ اصلی یا انشعابات رگبرگ تغذیه می‌کنند.

تولید عسلک این آفت خیلی زیاد بوده و در اثر ترشح عسلک، برگ و سرشاخه‌ها ممکن است با مقادیر زیادی از قارچ دوده‌ای (فوماژین) پوشیده گردند. سرشاخه‌هایی که آلوده به این آفت شده‌اند کم‌رشد و خشک می‌گردند. (جعفری، ۱۳۷۲)

نحوه خسارت:

بالشک مرکبات به برگ، میوه و شاخه‌های جوان حمله کرده و سطح آنها را می‌پوشاند. درخت‌های آلوده به‌کلی ضعیف شده و میوه و برگ آنها ریخته و شاخه‌های جوان خشک می‌شوند.

بر اثر فعالیت این حشره روی درخت، قارچ فوماژین یا دوده تشکیل می‌گردد که درختان مبتلا از دور تشخیص داده می‌شوند.

بالشک مرکبات در نواحی بندر انزلی، رشت، چالوس و گرگان انتشار دارد.

میزان انتشار این آفت در بندر انزلی و رشت نسبت به گرگان کم بوده، زیرا سرمای شدید استان گیلان ضمن اینکه موجب خشک شدن مرکبات می‌گردد، برای رشد و نمو این آفت مناسب نبوده و از طرفی وجود قارچ Cephalosporium lecanii در این نواحی موجب کنترل شدید بالشک شده است، در صورتی که در گرگان این بیماری قارچی به‌واسطه کمی رطوبت هوا کمتر روی بالشک شیوع داشته و آفت شدت بیشتری دارد. (دواچی، ۱۳۲۸)

یکی دیگر از عوامل عدم گسترش این آفت در رشت این است که درختان مرکبات به تعداد کم و دور از هم قرار گرفته‌اند و آفت مرکبات نمی‌تواند از درختی به درخت دیگر انتقال یابد. (ا. بهداد، ۱۳۱۵)

روش‌های مبارزه

سمومی چون روغن ولک، اتیون و پیری‌پروکسی‌فن و در مواقع شدیدتر از استامی‌پراید استفاده می‌شود.

بالشک درازاندام مرکبات:

Pulvinaria floccifera

مقدمه:

بالشک درازاندام مرکبات در ایران در سال ۱۳۱۶ توسط افشار گزارش شده است و چون کیسه تخم آن بلندتر است، بدین جهت به آن بالشک درازاندام می‌گویند.

این آفت علاوه بر مرکبات روی بعضی گیاهان دیگر از قبیل چای، شمشاد رسمی، کاملیا، برگ بو و کافور نیز دیده شده است.

بالشک درازاندام در سطح زیری و ندرتاً سطح فوقانی برگ‌های مرکبات و گاهی نیز روی شاخه‌های جوان فعالیت دارد و هیچ‌گاه روی میوه‌ها دیده نشده است.

درخت‌های آلوده اغلب مبتلا به فوماژین نیز بوده و طوری سیاه می‌گردند که از دور تشخیص داده می‌شوند.

بالشک درازاندام تقریباً در تمام سواحل شمال از آستارا گرفته تا گرگان شیوع دارد، ولی انتشار آن در تنکابن و مازندران بیش از سایر مناطق است.

شکل‌شناسی

حشره کامل:

رنگ ماده کامل سبز مایل به زرد تا قهوه‌ای روشن، شکل آن بیضی و کمی محدب است. طول بدن آن ۲.۵ تا ۳.۵ میلی‌متر است.

تخم:

کیسه تخم باریک و دراز و طول آن به ۱۲ میلی‌متر می‌رسد، ولی عرض آن از ۲ تا ۲.۵ میلی‌متر تجاوز نمی‌کند. رنگ کیسه تخم سفید برفی است.

پوره‌های این حشره پهن و رنگشان مایل به سبز است و روی سطح زیری برگ در اطراف رگبرگ‌ها متمرکز می‌شوند.

زمستان‌گذرانی

بالشک درازاندام مرکبات زمستان را اکثراً به صورت پوره سن دوم در زیر برگ‌های همیشه‌سبز مرکبات می‌گذراند و در اواخر اردیبهشت‌ماه کامل شده و شروع به ترشح کیسه تخم نموده و سپس تخم‌گذاری می‌کند.

تخم:

تعداد تخم‌ها در داخل هر کیسه تا ۲۰۰۰ عدد بالغ می‌شود. تخم‌ها بیضوی و رنگ آنها زرد مایل به قهوه‌ای است.

پوره:

پوره‌های جوان ۲ تا ۴ هفته بعد از تخم خارج شده و به تعداد زیادی پشت برگ و روی ساقه پراکنده می‌شوند و پس از چند ساعت حرکت، بالاخره در اطراف رگبرگ‌ها مستقر می‌گردند.

در همین مدت باد می‌تواند به‌آسانی پوره‌های این حشره را از درختی به درخت دیگر انتقال دهد.

پوره‌ها ترشحات مومی ندارند و از لحاظ شکل ظاهری شبیه به پوره بالشک مرکبات می‌باشند. (دواچی و تقی‌زاده، ۱۳۳۳)

تعداد نسل:

این آفت یک نسل در سال دارد.

روش‌های مبارزه

این آفت به شدت مورد حمله قارچ پارازیت Cephalosporium lecanii قرار می‌گیرد؛ لذا اغلب سم‌پاشی ضرورت ندارد.

چنانچه در بعضی مناطق مزبور وجود نداشته باشد، می‌توان در اوایل تابستان و در موقع خروج پوره‌ها اقدام به سم‌پاشی نمود.

سم‌پاشی: اتیون، روغن ولک.