مگس میوه مدیترانه ای

مگس میوه مدیترانه ای

Mediterranean fruit fly

Ceratitis capitate

Diptera : Tephritidae

مقدمه :

مگس میوه مدیترانه  ای Mediterranean fruit مهم ترین در بین مگس های خانواده تفریتیده (Tephritidae)

می باشد که در بعضی از منابع به عنوان بلا (Disaster)  نام برده می شود .ظهور آفت در استان مازندران بعد از حدود 21 سال و سپس گسترش آن در بعضی از استان ها ، اهمیت و خطر احتمالی آن را برای کل کشور مشخص میسازد.آفت در حال حاضر یکی از مهم ترین موانع صادرات محصولات کشاورزی محسوب شده و استفاده  از  روش های به روز مدیریت و ضدعفونی  میوه به خصوص در مورد صادرات بایستی ملاک عمل باشد.

اهمیت اقتصادی :

مگس میوه مدیترانه ای اولین بار در سال 1910 در جزایر هاورایی شناسیی و توصیف گردید.

وجود میزبان های زیادی که آفت ، تخم های خود را درون آنها میگذارد . باعث شد که این مگس به سرعت تکثیر یافته و به شدت عملکرد و کیفیت میوه های میزبان خود را تنزل دهد. مگس میوه مدیترانه ای آفتی مهم با اهمیت اقتصادی  بالاست که به بیش از 300 گونه گیاهی  مختلف خسارت می زند که در وهله اول میوه مناطق معتدل و نیمه گرمسیری مورد حمله این آفت قرار میگیرند. این آفت می تواند دمای پایین مناطق معتدله را بهتر از سایر گونه های مگس های میوه تحمل کند.

خسارت به میوه ها نسبتا زیاد و گاهی تا 100 درصد میوه ها توسط آفت آلوده می شوند.

شکل شناسی:

مگس های میوه بالغ 4-5 میلی  متر (حدود دو سوم مگس خانگی ) طول دارند. رنگ عمومی بدن زرد با رگه و سایه های قهوه ای به خصوص روی  شکم ، پاها و لکه های روی بال است . سرحشره زرد رنگ و بزرگبا یک نوار قهوه ای روشن ، چشم ها سبز براق و شاخک سه بندی است . که بند اول و دوم آن تیره و بند سوم روشن و دارای یک موی بلند است. سر د حشرات بالغ نردارای دو موی سیاه بلند با نوک لوزی شکل و مسطح است که ازبین چشم ها و نزدیک شاخک جدا  می شوند.

سطح بالایی قفسه سینه محدب، رنگ زمینه سفید کرمی تا زرد با لکه های سیاه و بخش های روشن تر آن پوشیده از موهای نرم است و چندین موی سیاه مشخص ازبخش های تیره قفسه سینه  خارج میشوند. بال شفاف با سه نوار زرد ريالقهوه ای و سیاه رنگ است ، نوار اول عریض ، نوار دوم دراز و پهن و نوار سوم کوتاه  تر است و در قاعده بال ها نزدیک سینه لکه های کوچک سیاهرنگ مشاهده می شود . پاها زرد کمرنگ ، ناخن تیره و ران پوشیده از موهای نرم است.

شکم تخم مرغی شکل آفت در سطح بالایی با موهای ریز ، سیاه و پراکنده پوشیده شده و درنیمه قاعده ای دارای دونوار عرضی باریک به رنگ روشن می باشد حشره ماده با داشتن تخم ریز بلند در انتهای شکم قابل تشخیص است

قطعات دهانی حشرات بالغ مگس میوه مدیترانه ای دارای ساختار مشابه سایر سایر مگس ه سایر مگس های میوه است و تغییرات ساختاری مشخص کننده  نوع تغذیه حشرات بالغ است. لب بالا در سمت داخل در مگس های بالغ دارای یک سری از بخش های لوله مانند ریز به نام تراشه های دروغی یا pseudotracheae می باشد . هر تراشه دروغی به حاشیه خارجی لب پایین و در انتها به دهان متصل می شود. تراشه های دروغی دارای سوراخ های رسز ی حدود 0.5  میکرو متر هستند. طی تغذیه  سوراخ  دهانی هرگز با مواد غذایی در تماس مستقیم نمی باشد اما این بخش ها در مقابل لب های لبی (Labial loes)    نزدیک دهان در برابر همدیگر قابلیت انعطاف داشته و بخش های انتهایی لب های فوق باز شده و روی غذا قرار میگیرند.

خارهای پیش دهانی  در قاعده هر تراشه دروغی به هم پیوسته و تشکیل  سدی را جلوی دهان می دهند .لذا تغذیه از طریق دهان با توجه به وجود لب ها که مقابل هم قرار میگیرند و وجود خارهای پیش دهانی قفل شده به هم امکان پذیر نمی باشد. تنها مایعات و تکه های غذایی سوسپانسیون کمتر از 0.5 میکرومتر از طریق سوراخ های ریز میکروپور ها به درون تراشه های دوغی مکیده می شوند. و سپس با عبور از کانال غذایی به درون معده می روند . تراشه های دروغی حشرات بالغ به خصوص در بخش میانی دارای برجستگی های مشخص تیغ مانند ی است که در حشرات جنس Bactrocera  دیده نمی شوند ) ( Coronado- Gonzalez 2008

تخم :

سفید، باریک و به طول یک تا دو میلی متر است. تخم ها استوانه ای ، صاف ، کمی خمیده و هنگام گذاشته شدن سفید براق و سپس مایل به زرد می شوند . ناحیه میکرو پیل دارای برآمدگیدارای بر آمدگی است

لارو :

آفت دارای سه سن لاروی است .اندازه لارو به نوع تغذیه آن بستگی داردلارو ها معوملا کشیده  ، دوکی و کرمی شکل ،بدون پا و استوانه ای هستند . انتهای جلویی بدن لارو باریک و گاهی به سمت شکم برگشته است و در انتها به قلاب های دهانی ختم میشود ولی انتهای بدن گرد است .

شفیره: استوانه ای شکل به طول تقریبا سه میلی متر ، در ابتدا به رنگ سفید و پس از چند روز قبل از باز شدن به رنگ قهوه ای دیده می شود.

زیست شناسی:

حشرات كامل مگس ميوه مديترانه ای ۳ تا ۵ روز بعد از ظهور، با مختصر تغذيه از شهد گل ها، فضله پرندگان، ميوه های رسيده يا در حال فساد و باكتريها و قارچهای موجود روی برگها، پس از كسب مواد قندی و پروتئينی لازم، به بلوغ جنسی رسيده و شروع به جفتگيری و تخم ريزی می‌كنند.

مگس های بالغ باتوجه به ظهور میوه های میزبان ممکن است فعالیت خود را از اردیبهشت ماه آغاز کنند و تا چهار نسل همپوشان تولید کنند که متوسط طول دوره هر نسل آن بر حسب شرایط آب و هوایی و نوع میزبان ۱/۵-۱ ماه و حداقل ۲۸ روز است.

زمستانگذرانی آفت اغلب بصورت شفيره درون خاک است. تخم ها بين ۱/۵ تا ۳ روز درهوای گرم (و زمان بيشتر در شرايط آب هوايی خنک تر) تفریخ می شوند. لاروهای خارج شده در دمای ۱۸-۱۶ درجه سلسیوس به مدت ۱۱-۶ روز با ايجاد تونل داخل ميوه های ميزبان تغذيه ميکنند که باعث ريزش ميوه های آلوده حين و پس از رشد لارو می شود.
شفيره در خاک تشکيل می شود . حشرات کامل به صورت تجمعی از شفيره و خاک خارج می شوند. آستانه فعالیت تخمگذاری حشره ۱۷ درجه سانتيگراد بوده و در کمتر از اين دما حشره تخمگذاری نمیکند.

روش انتشار آفت

مگس های پرواز کننده و انتقال میوه آلوده، مهمترین راه های ورود آفت به مناطق غیرآلوده هستند. این مگس میوه می تواند تا ۲۰ کیلومتر پرواز کند. میوه تخم و لاروها را منتقل میکند و مواد واسطه ای کشت نیز ممکن است شفیره را انتقال دهند.

ردیابی آفت

ردیابی آفت با استفاده از پارافرمون های تریملدور توصیه می شود. این پارفرمون ها داخل تله های دلتا (جکسون)، بالی شکل، دیاموند و بخصوص تله های مک فیل از کارایی بالایی در ردیابی جمعیت های اندک آفت برخوردار است.
استفاده از سایر ترکیبات جلب کننده همچون سراتراپ، پروتئین هیدرولیزات، بیولور، فمیلور، کارت های زرد و… نیز توصیه می شود اما کارایی آنها کمتر از تریمدلور می باشد.
در مناطق غیرآلوده نصب دو تله در هکتار ایستگاه های پیش آگاهی برای کشف آفت و در باغات نیز دو تله برای ردیابی جمعیت و تعیین زمان مبارزه توصیه می شود.

میزبان ها :

آین آفت پلی فاژ بوده و بسته به ناحیه آب  و هوایی میزبان های مختلفی برای آن شناخته شده اسست . آفت به درختان میوه : سیب ، زرد آلو و آوو کادو ، انواع مرکبات ، گردو ، انگور ، انبه ، هلو ، گلابی ، آلو ، به ، خرما ، انار، گوجه فرنگی و اکثر درختان میوه حمله میکند.(AnonymousT 2005)

علائم خسارت :

محل تخم گذاری به صورت نقاطی با رنگ متفاوت از رنگ زمینه روی میوه های مورد حمله قابل مشاهده است . این سوراخ ها روی میوه های مورد حمله قابل مشاهده است .این سوراخ ها روی میوه های بسیار شیرین ممکن است.دارای ترشحات چسبنده ای باشند . لهیدگی میوه در مناطق آلوده به لارو آفت و ریزش از درخت از علائم مهمی است که باید به آنها توجه شود.

مدیریت آفت مگس میوه

• پیشگیری از آلودگی با اعمال اقدامات قرنطینه از جمله ممنوعیت ورود و حمل و میوه از منطق آلوده
• بدام اندازی انبوه آفت بخصوص حشرات ماده با استفاده از جلب کننده های غذایی مانند بیولور، فمیلور، پروتئین هیدرولیزات، سراتینکس و…
• پروتئین مسموم پاشی درختان (دومتر مربع از هر درخت) در زمان طغیان آفت
• شخم و بیل زدن زیر درختان در زمستان و یخآب زمستانه
• جمع آوری میوه های ریخته بر زمین حداکثر یک روز پس از ریزش
• استفاده از روش نر عقیمی

روشهای کنترل تلفیقی آفت

کنترل زراعی و بهداشت گیاهی

برداشت كامل و بموقع كليه ميوه های باقيمانده سال قبل از جمله مركبات (نارنج، پرتقال)در ابتدای فصل و قبل از شروع فعالیت نسل زمستان گذران مگس میوه  
 برداشت سريع ميوه های رسيده (هسته دار، دانه دار و ….) برای فرار از خسارت آفت
 برداشت زودهنگام برخی از ميوه ها از جمله خرمالو، شليل و هلو كه فرآيند رسيدن آنها بعد از برداشت نيز ادامه پيدا می كند.
 رعايت بهداشت گياهی باغ: جمع آوری و دفن كردن ميوه های آلوده در عمق ۵۰ سانتيمتری خاک و يا نگهداری ميوه های آلوده در كيسه های نايلونی ضخيم و بدون منفذ.
 شخم سطحی باغات، باغچه ها و حياط منازل در طول فصل سرد سال.

باید توجه داشت
 با توجه به اين كه عمق شفيرگی در خاکهای مختلف بين ۳ تا ۵ سانتيمتر تعيين شده است لذا عمليات زراعی بايد سطحی باشد مثل پابيل كردن يا روتاری زدن ناحيه سايه انداز درختان.
 به عنوان يی دستورالعمل باغبانی، توصيه می‌شود ارتفاع درختان به اندازه ای باشد (۲تا۳ متر) كه تمام ميوه‌های آن قابل برداشت باشد.

کنترل رفتاری

شکار انبوه
 تعريف: جلب و نابودی انبوه حشرات كامل هر دو جنس نر و ماده با نصب تله.
 تعداد تله در هکتار: ۵۰ تا ۷۰ تله در هکتار.
 تركيب تله ها: نسبت ۱ به ۳ تله پارافرمونی و تله طعمه ای.
 تله طعمه ای: تله سطلی (مک فيل) يا بطری نوشابه + پروتئين هيدروليزات.
 تله پارافرموني: كارت زرد چسبنده يا تله سطلی دارای كارت زرد + تری مدلور.
 زمان شروع: به محض شکار مگس در تله های رديابی، نصب تله های شکار انبوه آغاز شود.

کنترل شیمیايی

نتايج تحقيقات نشان داده مبارزه شيميايی به صورت محلول پاشی سم، در محافظت از محصول در برابر خسارت مگس ميوه بطور كامل موثر نبوده، چرا كه مگس ميوه برای تخم گذاری فقط چند دقيقه زمان لازم داشته و باقيمانده آفت كش، حشره بالغ مگس را در اين بازه زمانی نمی كشد. لذا، استفاده از جلب كننده های پروتئینی مايع در محلول پاشی ها، موثرترين روش توصيه شده برای كنترل جمعيت های مگس ميوه در مجاورت محصول است.

طعمه پاشی
 محلول پاشی طعمه مسموم حاوی جلب كننده غذايی (پروتئين هيدروليزات) برای كشتن مگس بالغ است.
 چنانچه طعمه پاشی زودهنگام شروع شده و بطور مستمر در باغ انجام گيرد، موثرترين روش كنترل مگس است.
 طعمه پاشی، هر دو جنس (به ويژه ماده) مگس های بالغ را به تغذيه از طعمه مسموم ته نشين شده ترغيب كرده و میکشد.

محلولپاشی پوششی
در حال حاضر، شکار انبوه، طعمه پاشی و بهداشت باغ، بعنوان اساس كنترل مگس ميوه در باغات تجاری توصيه میشود چراكه اين روش، كل جمعيت مگس را سركوب ميكند. بنابراين، اگر ميوه به طور مداوم تخم ريزی مي شود، در وهله اول و به منظور سركوب كردن جمعيت مگس در كانونهای طغيانی، بايد در برنامه طعمه پاشی و بهداشت باغ تجديد نظر شود.