شانکر باکتریایی درختان میوه؛ علائم، خسارت، پیشگیری و مبارزه
شانکر باکتریایی یکی از بیماریهای مهم درختان میوه است. با علائم، عوامل گسترش، خسارت، روشهای پیشگیری، هرس و کنترل شانکر باکتریایی آشنا شوید.
عامل بیماری: Pseudomonas syringae pv.
مقدمه:
این بیماری یکی از مخربترین و آسیبزاترین بیماریها در درختان میوه به شمار میآید. بیماری شانکر باکتریایی به دلیل آسیب مستقیم به ساختار درختان و نهالهای تازه کاشتهشده، میتواند باعث افت شدید عمر مفید یک درخت در باغات شود.
در گذشته مواد و راهحل قطعی برای مبارزه با بیماری شانکر در دسترس نبود، ولی با پیشرفت علم کشاورزی و تولید مدرن، در حال حاضر امکان کنترل مؤثر بیماری شانکر و کمک به ترمیم بافتهای آسیبدیده وجود دارد.
این بیماری رابطه مستقیمی با عمر درخت دارد. به عبارت سادهتر، بروز این بیماری باعث کاهش عمر مفید درختان میشود که بیماری شانکر باکتریایی از این بیماریهاست.
اگر بیماری شانکر باکتریایی بهموقع کنترل نشود و قسمتهای آسیبدیده ناشی از بیماری بهموقع ترمیم نشوند، در موارد شدید و در صورت گسترش بیماری، میتواند آسیب جدی به درخت وارد کرده و حتی باعث خشک شدن بخشهایی از درخت یا درخت کامل شود.
به همین دلیل باید بیماری شانکر باکتریایی را جدی گرفت و هرچه سریعتر نسبت به کنترل بیماری و ترمیم بافتهای آسیبدیده اقدام کرد. در این بیماری، ارقامی که زودرس هستند نسبت به این بیماری حساستر هستند؛ مانند لیموترش، گریپفروت و پرتقالهای زودرس.
بیماری شانکر باکتریایی درختان میوه:
این بیماری توسط باکتری به نام Pseudomonas syringae ایجاد میشود. Pseudomonas بیمارگر خطرناکی است که بیش از ۲۰۰ گونه گیاهی را آلوده میکند. این باکتری میلهایشکل، گرم منفی و دارای تاژکهای قطبی است.
باکتری سودوموناس دارای ۵۰ پاتوار است که همگی شناسایی شده و بهعنوان پاتوژن گیاهی روی طیف وسیعی از گونهها بیماریزا هستند.
اما بیشترین بیماریزایی توسط Syringae ایجاد میشود. علائم شانکر باکتریایی درختان میوه هستهدار درست مشابه با شانکر باکتریایی مرکبات است که توسط Xanthomonas citri subsp. citri ایجاد میشود.
زیستشناسی شانکر باکتریایی:
باکتری عامل بیماری در پوست بافتهای بیمار در حاشیه شانکرها، در جوانههای بهظاهر سالم و یا در سیستم آوندی گیاه زمستانگذرانی میکند.
شیوع بیماری اغلب با دوره طولانی سرما و هوای مرطوب توأم با سرمازدگی دیررس بهاره است. در بهار، بهخصوص در شرایط سرد و مرطوب، باکتری تکثیر شده و از محل زمستانگذران خارج و از طریق باد و باران در باغ پراکنده میشود.
باکتریها عمدتاً از طریق زخمهای هرس و نواحی آسیبدیده از سرمازدگی در پاییز و زمستان و همچنین در زمان ریزش برگها در پاییز، زمانی که زخمهای محل ریزش برگها تازه هستند، وارد گیاه میشوند.
پس از عفونت، باکتری تکثیر شده و اگر به جوانههای جانبی برسد باعث مرگ جوانه میشود. شانکرها بهتدریج در محل جوانههای آلوده ایجاد میشوند.
شانکرها در زمستان کمی گسترش مییابند، اما در بهار با فعالیت باکتری گسترش یافته و شانکرهای ایجادشده نرم و اسفنجی، همراه با ترشح صمغ هستند.
این بیماری در استانهای گلستان، مرکزی، مازندران، تهران، آذربایجان غربی و شرقی و همچنین کردستان از اهمیت بیشتری برخوردار بوده و همهساله خسارتهای جبرانناپذیری را به درختان میوه هستهدار وارد میسازد.
مهمترین علائم بهصورت شانکر و تولید صمغ روی شاخههای آلوده است. تولید صمغ در نواحی آلوده بعد از خواب زمستانی شروع میشود. گاهی بیماری ظرف یک هفته بخش هوایی روی شاخه آلوده را کاملاً خشک میکند.
عوامل مؤثر در ایجاد و گسترش شانکر باکتریایی:
دو عامل مؤثر در ایجاد و گسترش بیماری شانکر باکتریایی در درختان میوه عبارتاند از:
- رطوبت بالا و شرایط نامناسب آبیاری و تغذیه
- وجود عامل بیماری باکتریایی
رطوبت بالا و تغذیه نامتناسب میتوانند شرایط را برای ایجاد و توسعه بیماری شانکر باکتریایی در درختان میوه فراهم کنند.
در بین عوامل قابلکنترل، تغذیه نامناسب درخت میتواند نقش مهمی در افزایش حساسیت آن به بیماری داشته باشد؛ چرا که عملاً امکان کنترل کامل شرایط محیطی و میزان رطوبت در کشتهای باغی وجود ندارد و کنترل همه عوامل مؤثر در افزایش میزان رطوبت محیط اطراف درخت، مخصوصاً محدوده سایهانداز، دشوار است.
ولی میتوان با تغذیه بهموقع و متناسب با احتیاجات نهال و درخت، رعایت اصول آبیاری و حذف علفهای هرز و پوششهای اضافی سبز در محدوده سایهانداز درخت، از شرایط مناسب برای بروز و گسترش بیماری شانکر باکتریایی جلوگیری کرد.
خسارت شانکر باکتریایی
جوانهها و شکوفهها
بر روی جوانهها و اندامهای گل بهصورت خشکیدگی، قهوهای شدن بافت و مرگ آنها دیده میشود. گلهای آلوده آویزان میمانند. ترشح صمغ بر روی جوانههای بیمار مشاهده میشود.
برگ
علائم ظاهری ایجاد بیماری بر روی برگ نیز لکههای نکروز و غربالی است.
میوه
لکههای غربالی روی میوه و در قسمت داخلی آن یک مایع لزجمانند وجود دارد.
شاخه و تنه
بر روی شاخه و تنه در محل آلودگی تغییر رنگ مشاهده میشود که معمولاً تیره و گود شده و زیر پوست آنها رگههای قهوهای وجود دارد.
علائم شانکر باکتریایی:
یکی از مهمترین علائم بیماری شانکر باکتریایی، ایجاد نواحی آسیبدیده و فرورفته روی تنه و شاخههای درخت است. این قسمتها ممکن است بهمرور زمان تغییر رنگ داده و با گسترش بیماری، بافت سالم اطراف خود را نیز تحت تأثیر قرار دهند.
در برخی موارد نیز از قسمتهای آلوده تنه و شاخهها ترشحات صمغی خارج میشود که میتواند یکی از نشانههای وجود شانکر در درخت باشد.
در صورت گسترش بیماری به شاخهها، ممکن است علائمی مانند ضعف و خشک شدن سرشاخهها، ریزش برگهای انتهایی و کاهش رشد درخت مشاهده شود.
شدت و شکل بروز این علائم میتواند با توجه به نوع درخت، عامل بیماریزا، شرایط محیطی و میزان گسترش بیماری متفاوت باشد. به همین دلیل مشاهده علائم غیرطبیعی مانند ایجاد نواحی فرورفته روی تنه و شاخهها، ترشح صمغ و خشک شدن سرشاخهها میتواند هشداری برای بررسی دقیقتر درخت و اقدام بهموقع برای کنترل بیماری باشد.
پیشگیری و مبارزه با بیماری شانکر باکتریایی:
تهیه نهال سالم:
این بیماری توانایی ایجاد آلودگی در تمام مراحل زندگی درختان هستهدار را دارد. بنابراین امکان بروز آلودگی در نهالستانهایی که اصول لازم در زمینه نهال سالم در آنها رعایت نمیشود وجود دارد.
بر این اساس، بهمنظور تهیه نهال سالم، خرید نهال از مراکز دارای گواهی معتبر و برچسب انجام شود.
در کنار انتخاب روش مناسب کنترل بیماری، آگاهی از وضعیت تأمین سموم کشاورزی در کشور نیز برای فعالان بخش کشاورزی اهمیت دارد.
مدیریت مناسب باغ:
عوامل خسارتزا، از جمله بیماری شانکر باکتریایی درختان هستهدار، در درختانی که ضعیف هستند خسارت گسترده و شدیدتری ایجاد میکنند.
به همین دلیل مشاوره با کارشناسان مربوط و اعمال مدیریت صحیح در خصوص تغذیه مناسب و کوددهی بر اساس نتایج آزمایشات خاک و برگ، آبیاری مناسب و کافی در باغات بر اساس نیاز آبی درخت، مبارزه بهموقع با سایر آفات و بیماریها و انجام عملیات هرس مناسب، به میزان زیاد در کاهش خسارت بیماری مؤثر است.
همچنین درختان خشکشده بریده و سوزانده شوند.
عملیات هرس:
هرس شاخه باید در زمستان که تراکم باکتری کمتر است، انجام شود. هرس شاخهها در مواقعی که بارندگی وجود ندارد و قبل از سمپاشی انجام گردد.
شاخههای آلوده به بیماری که با ترشح صمغ مشخص هستند، حدود ۱۰ سانتیمتر پایینتر از آخرین محل آلودگی هرس و سوزانده شوند.
بعد از انجام هرس، محل زخمهای هرس با چسب باغبانی پوشانده شود و وسایل هرس را با مواد ضدعفونیکننده ضدعفونی نمایید.
تراشیدن زخمهای روی تنه:
ابتدا چاقوی پیوند و وسایل هرس را ضدعفونی نمایید. تراشیدن زخمهای موجود روی تنه و شاخههای قطور که زیر محل ترشح صمغ قرار دارد، با چاقوی پیوند تمیز و ضدعفونیشده انجام شود.
تراشیدن زخمها و رسیدن به بافت سالم و برداشته شدن تمام بافتهای قهوهای و بیمار باید انجام شود.
روش شیمیایی:
سمپاشی درختان باید در چندین مرحله انجام شود. در تمامی مراحل سمپاشی، سم باید یک پوشش مناسب بر روی درخت ایجاد نموده باشد.
محصولات مرتبط :
مخلوط بردو
اکسی کلرور مس
