حمایت از کشاورزان با توسعه روستابازارها و کاهش واسطه‌ها

وزیر جهاد کشاورزی در تازه‌ترین اظهارات خود بر حمایت بیشتر از تولیدکنندگان و اصلاح روند عرضه محصولات کشاورزی تأکید کرد. یکی از موضوعات اصلی مطرح‌شده، کاهش واسطه‌های غیرضروری میان کشاورز و بازار مصرف است؛ موضوعی که سال‌ها یکی از دغدغه‌های تولیدکنندگان بخش کشاورزی بوده است.

غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، در سومین اجلاس اتاق اصناف کشاورزی و منابع طبیعی اعلام کرد که سیاست وزارتخانه جلوگیری از سرکوب قیمت محصولات کشاورزی و حمایت از تولیدکننده است تا کشاورز مجبور نشود محصول خود را با زیان به فروش برساند.

فاصله قیمت مزرعه تا بازار

یکی از مشکلاتی که کشاورزان در زمان فروش محصول با آن روبه‌رو هستند، تفاوت قیمت محصول در مزرعه و بازار مصرف است.

ممکن است کشاورز ماه‌ها برای تولید یک محصول هزینه کند، اما در زمان برداشت سهم مناسبی از قیمت نهایی محصول نصیب او نشود. در این میان، وجود واسطه‌های متعدد در زنجیره توزیع می‌تواند فاصله میان قیمت تولیدکننده و مصرف‌کننده را بیشتر کند.

وزیر جهاد کشاورزی نیز بر شفافیت در عرضه محصولات و حذف واسطه‌های غیرضروری تأکید کرده است.

هدف این است که شرایطی فراهم شود که تولیدکننده بتواند سهم بیشتری از ارزش واقعی محصول خود دریافت کند و در طرف مقابل، مصرف‌کننده نیز محصول را با قیمت منطقی‌تری تهیه کند.

راه‌اندازی حدود ۷۰۰ روستابازار در کشور

یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده، توسعه روستابازارها برای عرضه مستقیم محصولات کشاورزی است.

طبق اعلام وزیر جهاد کشاورزی، حدود ۷۰۰ مرکز روستابازار در کشور راه‌اندازی شده است. با این حال او این تعداد را کافی ندانسته و بر توسعه بیشتر این مراکز تأکید کرده است.

ایده اصلی روستابازار این است که مسیر بین تولیدکننده و مصرف‌کننده کوتاه‌تر شود.

اگر کشاورز بتواند محصول خود را با واسطه‌های کمتر وارد بازار کند، امکان افزایش سهم تولیدکننده از قیمت نهایی محصول بیشتر می‌شود.

توسعه باراندازهای تخصصی در کنار روستابازارها

در کنار توسعه روستابازارها، سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران نیز از برنامه توسعه باراندازهای تخصصی خبر داده است.

هدف از ایجاد این مراکز، برقراری ارتباط مستقیم‌تر بین مناطق تولید و مراکز مصرف است.

بر اساس برنامه اعلام‌شده، بخشی از انبارهای سنتی شبکه تعاون روستایی نیز می‌توانند به مراکز فرآوری، بسته‌بندی و صنایع تکمیلی تبدیل شوند.

اجرای چنین برنامه‌ای می‌تواند اهمیت زیادی برای محصولات کشاورزی داشته باشد. بسیاری از محصولات، مخصوصاً میوه و سبزی، پس از برداشت زمان محدودی برای نگهداری و عرضه دارند و تأخیر در فروش ممکن است باعث افت کیفیت یا افزایش ضایعات شود.

حمایت از قیمت محصولات کشاورزی

موضوع دیگری که وزیر جهاد کشاورزی به آن اشاره کرده، قیمت محصولات است.

به گفته نوری قزلجه، سیاست وزارتخانه این است که از سرکوب قیمت محصولات کشاورزی جلوگیری شود تا تولیدکننده مجبور نباشد محصول خود را با قیمتی پایین‌تر از هزینه واقعی تولید عرضه کند.

اقتصادی بودن تولید یکی از مسائل مهم برای ادامه فعالیت کشاورزان است.

هزینه بذر، کود، سموم کشاورزی، آب، انرژی، نیروی انسانی و ماشین‌آلات همگی در هزینه نهایی تولید محصول نقش دارند. اگر درآمد حاصل از فروش نتواند این هزینه‌ها را پوشش دهد، ادامه تولید برای کشاورز دشوار خواهد شد.

حمایت مستقیم‌تر از تولیدکنندگان

هم‌زمان با این موضوع، معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی نیز از حرکت به سمت حمایت‌های هدفمندتر از تولیدکنندگان صحبت کرده است.

بر اساس اظهارات او، میزان یارانه کود در سال جاری بیش از دو برابر افزایش یافته و یکی از رویکردهای وزارتخانه این است که حمایت‌ها از طریق سامانه‌های توزیع به بهره‌برداران واقعی برسد.

همچنین بر به‌روزرسانی اطلاعات کشاورزی و استفاده از داده‌های دقیق برای برنامه‌ریزی الگوی کشت، تأمین نهاده و تخصیص منابع تأکید شده است.

چرا کاهش واسطه‌ها برای کشاورز اهمیت دارد؟

فروش محصول یکی از مهم‌ترین مراحل فعالیت کشاورزی است، اما همیشه بیشترین توجه به مرحله تولید می‌شود.

یک کشاورز ممکن است از بذر مناسب استفاده کند، تغذیه گیاه را به‌درستی انجام دهد، آفات و بیماری‌ها را کنترل کند و محصول باکیفیتی تولید کند، اما اگر در زمان برداشت بازار مناسبی برای فروش نداشته باشد، نتیجه اقتصادی مورد انتظار حاصل نمی‌شود.

به همین دلیل مدیریت زنجیره تولید فقط تا زمان برداشت ادامه ندارد.

نگهداری، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و نحوه ورود محصول به بازار نیز در درآمد نهایی تولیدکننده نقش دارند.

تحلیل البرز بهسم

توسعه روستابازارها و کاهش واسطه‌های غیرضروری می‌تواند یکی از راه‌های افزایش سهم کشاورز از قیمت نهایی محصول باشد، اما موفقیت این برنامه به زیرساخت‌های آن بستگی دارد.

تنها ایجاد یک محل برای عرضه مستقیم کافی نیست.

کشاورز باید امکان حمل مناسب محصول، نگهداری، بسته‌بندی و دسترسی به اطلاعات بازار را نیز داشته باشد. این مسئله برای محصولات فسادپذیر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

از طرف دیگر، کاهش هزینه تولید همچنان یکی از موضوعات اصلی بخش کشاورزی است. مدیریت صحیح مصرف آب، انتخاب نهاده مناسب، تغذیه اصولی گیاه و کنترل به‌موقع آفات و بیماری‌ها می‌تواند در کنار اصلاح بازار فروش، به اقتصادی‌تر شدن تولید کمک کند.

اگر ارتباط میان تولیدکننده و بازار کوتاه‌تر شود و هم‌زمان کیفیت و عملکرد محصول نیز افزایش پیدا کند، سهم بیشتری از ارزش ایجادشده در بخش کشاورزی می‌تواند به خود تولیدکننده بازگردد.

در نهایت، حمایت پایدار از کشاورز فقط به افزایش قیمت محصول محدود نمی‌شود. کاهش هزینه‌های غیرضروری، دسترسی مناسب به نهاده‌ها، بازار شفاف و امکان فروش محصول با واسطه کمتر، مجموعه‌ای از عواملی هستند که در کنار یکدیگر می‌توانند شرایط تولید را بهبود دهند.