کشت گیاهان کم‌آب‌بر جایگزین بخشی از اراضی کم‌آب ورامین شد

با تشدید محدودیت منابع آبی و ضرورت اصلاح الگوی کشت در مناطق خشک و نیمه‌خشک کشور، توسعه کشت محصولات کم‌آب‌بر به یکی از راهکارهای مهم برای حفظ تولید و پایداری کشاورزی تبدیل شده است. در همین راستا، کشت گیاهان کم‌آب‌بر و اقتصادی در بخشی از اراضی کشاورزی شهرستان ورامین در حال توسعه است.

بر اساس اعلام سرپرست مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان ورامین، محصولاتی مانند زیره، آنغوزه و مارچوبه در اراضی کشاورزی بخش جوادآباد مورد توجه قرار گرفته‌اند. این محصولات علاوه بر نیاز آبی پایین‌تر، از ظرفیت اقتصادی و صادراتی مناسبی نیز برخوردار هستند.

حرکت به سمت اصلاح الگوی کشت

کاهش منابع آب در بسیاری از مناطق کشاورزی ایران باعث شده است ادامه برخی الگوهای سنتی کشت با چالش مواجه شود. در چنین شرایطی، انتخاب محصول متناسب با اقلیم، کیفیت خاک و منابع آب موجود اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

توسعه گیاهان کم‌آب‌بر می‌تواند فشار بر منابع آبی را کاهش دهد و در عین حال امکان ادامه فعالیت اقتصادی کشاورزان در زمین‌هایی را فراهم کند که با محدودیت آب مواجه هستند.

انتخاب محصولاتی با ارزش اقتصادی بالاتر نیز می‌تواند باعث شود کشاورز به جای تمرکز صرف بر افزایش سطح زیر کشت، به سمت افزایش بهره‌وری آب و خاک حرکت کند.

زیره، آنغوزه و مارچوبه؛ گزینه‌های جدید برای اراضی کم‌آب

در برنامه مطرح‌شده برای اراضی جوادآباد ورامین، سه محصول زیره، آنغوزه و مارچوبه مورد توجه قرار گرفته‌اند. بر اساس اعلام جهاد کشاورزی ورامین، این محصولات علاوه بر نیاز آبی کمتر، ظرفیت مناسبی برای ایجاد درآمد و توسعه صادرات دارند.

این موضوع به‌ویژه برای مناطقی که با کاهش منابع آب زیرزمینی یا محدودیت آبیاری روبه‌رو هستند اهمیت دارد.

البته کم‌آب‌بر بودن یک گیاه به معنای موفقیت قطعی کشت آن در هر منطقه نیست. پیش از تغییر الگوی کشت باید عواملی مانند شرایط اقلیمی، بافت و حاصلخیزی خاک، شوری آب و خاک، بازار فروش، هزینه تولید و مدیریت تغذیه گیاه بررسی شود.

اهمیت مدیریت تغذیه در محصولات کم‌آب‌بر

حرکت به سمت محصولات مقاوم‌تر به کم‌آبی تنها بخشی از راهکار مدیریت منابع است. برای دستیابی به عملکرد اقتصادی مناسب، مدیریت خاک و تغذیه گیاه نیز باید متناسب با شرایط مزرعه انجام شود.

آزمون خاک، بررسی وضعیت عناصر غذایی، مدیریت ماده آلی، انتخاب کود مناسب و زمان‌بندی صحیح مصرف کود می‌تواند به افزایش کارایی مصرف نهاده‌ها کمک کند.

در شرایط کم‌آبی این مسئله اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا تنش آبی می‌تواند رشد ریشه، جذب عناصر غذایی و در نهایت عملکرد محصول را تحت تأثیر قرار دهد.

بنابراین هدف کشاورزی کم‌آب صرفاً «مصرف آب کمتر» نیست؛ بلکه باید به سمت تولید اقتصادی بیشتر به ازای منابع مصرف‌شده حرکت کرد.

تحلیل البرز بهسم

توسعه کشت گیاهان کم‌آب‌بر در مناطقی مانند ورامین را می‌توان نشانه‌ای از حرکت تدریجی کشاورزی ایران به سمت سازگاری بیشتر با محدودیت منابع آب دانست.

با این حال، تغییر محصول به تنهایی نمی‌تواند مشکل کم‌آبی را برطرف کند. اصلاح الگوی کشت زمانی بیشترین اثر را خواهد داشت که در کنار آن، مدیریت آبیاری، حاصلخیزی خاک، تغذیه متعادل گیاه و انتخاب محصول متناسب با شرایط واقعی هر منطقه اجرا شود.

از دیدگاه البرز بهسم، آینده کشاورزی در مناطق کم‌آب بیش از گذشته به مفهوم «بهره‌وری» وابسته خواهد بود؛ یعنی کشاورز باید بتواند با مصرف هدفمند آب، کود و سایر نهاده‌ها، بیشترین عملکرد اقتصادی ممکن را به دست آورد.

استفاده از آزمون خاک و آب، جلوگیری از مصرف بی‌رویه کود، توجه به توسعه ریشه و انتخاب برنامه تغذیه متناسب با مرحله رشد گیاه می‌تواند در این مسیر نقش مهمی داشته باشد.

توسعه محصولاتی مانند زیره، آنغوزه و مارچوبه در اراضی کم‌آب ورامین نیز می‌تواند نمونه‌ای از تغییر نگرش از کشاورزی مبتنی بر مصرف بیشتر منابع به سمت کشاورزی سازگار، اقتصادی و پایدار باشد.