ابلاغ الگوی کشت سال زراعی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ با تمرکز بر کاهش مصرف آب

الگوی کشت سال زراعی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ پیش از آغاز سال زراعی جدید به استان‌های کشور ابلاغ شد. بر اساس اعلام رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کاهش مصرف آب یکی از مهم‌ترین اهداف اجرای این برنامه است.

موضوعی که با توجه به شرایط منابع آبی کشور، اهمیت زیادی برای کشاورزان دارد. انتخاب محصول، سطح زیر کشت و حتی زمان برنامه‌ریزی برای کشت، بیش از گذشته باید با مقدار آب قابل دسترس در هر منطقه هماهنگ باشد.

الگوی کشت جدید چه هدفی دارد؟

غلامرضا گلمحمدی، رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اعلام کرده است که الگوی کشت پیش از شروع سال زراعی جدید به استان‌ها ابلاغ شده است.

به گفته او، اجرای کامل این برنامه تنها بر عهده وزارت جهاد کشاورزی نیست و همکاری دستگاه‌های دیگری مانند وزارت نیرو، وزارت نفت و سازمان برنامه و بودجه نیز برای تأمین آب، برق، سوخت و اعتبارات مورد نیاز اهمیت دارد.

یکی از محورهای اصلی این برنامه، مدیریت مصرف آب است. طبق اعلام رئیس سازمان تات، ارزیابی‌ها نشان می‌دهد حدود ۸۰ درصد برنامه الگوی کشت در سال زراعی ۱۴۰۲–۱۴۰۳ و حدود ۸۴ درصد آن در سال ۱۴۰۳–۱۴۰۴ اجرا شده است.

آب؛ یکی از عوامل اصلی در اجرای الگوی کشت

اجرای الگوی کشت بدون در نظر گرفتن منابع آب عملاً با مشکل روبه‌رو خواهد شد.

در همین رابطه، مدیرکل دفتر امور آب وزارت جهاد کشاورزی بر ضرورت هماهنگی وزارت جهاد کشاورزی و وزارت نیرو برای تأمین آب و برق متناسب با الگوی کشت تأکید کرده است.

یکی از مشکلات مطرح‌شده این است که تعیین سهمیه آب در اواخر تابستان یا اوایل پاییز همیشه نمی‌تواند نیاز واقعی کشاورزان در ماه‌های بعد را مشخص کند. از طرف دیگر، مجهز نبودن بسیاری از مزارع به کنتورهای هوشمند، تحویل حجمی آب متناسب با الگوی کشت را دشوار کرده است.

الگوی کشت فقط کاهش سطح زیر کشت نیست

وقتی صحبت از الگوی کشت می‌شود، موضوع فقط کاهش سطح زیر کشت یا حذف یک محصول نیست.

شرایط اقلیمی، منابع آب، خاک، نوع محصول و نیاز کشور باید در کنار یکدیگر دیده شوند. در واقع نمی‌توان یک برنامه یکسان را برای تمام استان‌ها اجرا کرد.

در استان‌هایی که با محدودیت منابع آب روبه‌رو هستند، کشت محصولات پرمصرف بدون توجه به آب موجود می‌تواند فشار بیشتری به منابع زیرزمینی و سطحی وارد کند. در مقابل، انتخاب محصول متناسب با ظرفیت هر منطقه می‌تواند به استفاده بهتر از منابع موجود کمک کند.

این موضوع پیش از این نیز از سوی مسئولان بخش کشاورزی مورد تأکید قرار گرفته بود؛ به‌طوری‌که وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده برنامه‌ریزی تولید باید بر اساس منابع واقعی آب و ظرفیت هر منطقه انجام شود.

نقش روش‌های آبیاری در مدیریت مصرف آب

اجرای الگوی کشت زمانی نتیجه بهتری خواهد داشت که در کنار انتخاب محصول مناسب، نحوه مصرف آب در مزرعه نیز مدیریت شود.

حتی اگر محصول متناسب با شرایط منطقه انتخاب شود، استفاده نامناسب از آب می‌تواند بخشی از مزیت این انتخاب را از بین ببرد.

به همین دلیل انتخاب سیستم آبیاری مناسب، زمان صحیح آبیاری، جلوگیری از هدررفت آب در مسیر انتقال و توجه به نیاز واقعی گیاه از موضوعاتی هستند که در مدیریت منابع آب کشاورزی اهمیت دارند.

برای آشنایی بیشتر با روش‌های مختلف آبیاری می‌توانید مقاله «آبیاری و انواع سیستم‌های آبیاری در کشاورزی» را مطالعه کنید.

تولید گندم و موضوع بهره‌وری آب

هم‌زمان با بحث مدیریت منابع آب، معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده است که تولید گندم کشور در سال جاری به حدود ۱۴.۱ میلیون تن رسیده است.

بر اساس این گزارش، حدود ۱۸.۵ میلیون هکتار اراضی کشاورزی در کشور وجود دارد که نزدیک به ۱۲ میلیون هکتار آن در چرخه کشت قرار دارد و حدود نیمی از این اراضی دیم و نیمی آبی است. این مقام وزارت جهاد کشاورزی همچنین گفته افزایش تولید گندم با کاهش مصرف آب بخش کشاورزی همراه بوده است.

این مسئله نشان می‌دهد که در کنار مقدار آب مصرف