تغییر اقلیم هزینه تولید کشاورزان گیلان را افزایش داد؛ زنگ خطر برای کشاورزی شمال

تغییرات اقلیمی به یکی از جدی‌ترین چالش‌های پیش روی کشاورزی گیلان تبدیل شده است. رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان با اشاره به پیامدهای این پدیده اعلام کرده است که تغییر اقلیم علاوه بر کاهش بهره‌وری تولید، می‌تواند هزینه تمام‌شده محصولات کشاورزی را افزایش دهد و معیشت کشاورزان را تحت فشار بیشتری قرار دهد.

این هشدار در شرایطی مطرح می‌شود که گیلان یکی از استان‌های مهم کشاورزی ایران است و تولید محصولاتی مانند برنج، چای، زیتون، فندق، مرکبات و محصولات باغی و زراعی، جایگاه مهمی در اقتصاد و اشتغال استان دارد.

تغییر اقلیم چگونه کشاورزی گیلان را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟

صالح محمدی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان، تغییر اقلیم و کاهش منابع آبی را از چالش‌های جدی بخش کشاورزی عنوان کرده است.

به گفته وی، کشاورزی استان امروز با مسائلی مانند کمبود آب، افزایش آفات و ضرورت استفاده از فناوری‌های نوین روبه‌رو است؛ موضوعاتی که برای مدیریت آنها به برنامه‌ریزی دقیق نیاز خواهد بود.

تغییر در الگوی بارندگی، افزایش دما و وقوع دوره‌های نامنظم خشکی یا بارندگی می‌تواند زمان کاشت، رشد و برداشت محصولات را تحت تأثیر قرار دهد.

در چنین شرایطی، تقویم سنتی کشاورزی نیز ممکن است دیگر در همه سال‌ها عملکرد گذشته را نداشته باشد و کشاورزان مجبور شوند تصمیمات خود را بیشتر بر اساس شرایط واقعی آب‌وهوایی اتخاذ کنند.

کاهش منابع آب؛ یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها

یکی از مهم‌ترین پیامدهای تغییرات اقلیمی، فشار بیشتر بر منابع آب کشاورزی است.

گیلان به دلیل بارندگی نسبتاً بالا در مقایسه با بسیاری از استان‌های کشور، معمولاً به‌عنوان یکی از مناطق پربارش ایران شناخته می‌شود؛ اما این ویژگی به معنای مصون بودن کشاورزی استان از تنش آبی نیست.

تغییر زمان و نحوه توزیع بارندگی می‌تواند حتی در مناطقی با بارش سالانه مناسب، دسترسی کشاورزان به آب را در مراحل حساس رشد محصول با مشکل مواجه کند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان نیز مدیریت منابع آبی و وضعیت سد سفیدرود را از دغدغه‌های مهم بخش کشاورزی استان دانسته است.

تغییر اقلیم و افزایش آفات و بیماری‌های گیاهی

افزایش دما و تغییر شرایط رطوبتی تنها روی منابع آب اثر نمی‌گذارد؛ آفات و بیماری‌های گیاهی نیز می‌توانند تحت تأثیر قرار گیرند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان پیش‌تر نیز گسترش آفات و بیماری‌های نوظهور را از خطرات مهم تغییر اقلیم معرفی کرده و بر ضرورت سازگاری کشاورزی با شرایط جدید تأکید کرده بود.

تغییر دما می‌تواند زمان ظهور برخی آفات، طول دوره فعالیت آنها و حتی تعداد نسل‌های بعضی آفات را تغییر دهد. رطوبت و بارندگی نیز از عوامل مؤثر بر توسعه بسیاری از بیماری‌های قارچی و باکتریایی هستند.

در نتیجه، الگوهایی که کشاورزان طی سال‌های گذشته برای کنترل آفات و بیماری‌ها استفاده می‌کردند ممکن است در آینده نیازمند بازنگری و پایش دقیق‌تر باشند.

چرا هزینه تولید کشاورزان افزایش پیدا می‌کند؟

وقتی شرایط محیطی غیرقابل پیش‌بینی‌تر می‌شود، مدیریت مزرعه نیز پیچیده‌تر خواهد شد.

کاهش دسترسی به آب، افزایش نیاز به کنترل آفات و بیماری‌ها، خسارت‌های ناشی از تنش‌های محیطی و کاهش عملکرد می‌توانند هزینه تولید هر کیلوگرم محصول را افزایش دهند.

اگر کشاورز نهاده بیشتری مصرف کند اما عملکرد مزرعه به دلیل تنش گرمایی، کم‌آبی یا خسارت آفات کاهش پیدا کند، هزینه تمام‌شده محصول افزایش خواهد یافت.

این مسئله به‌ویژه برای کشاورزان خرد اهمیت دارد؛ زیرا افزایش هزینه‌های تولید در کنار نوسانات قیمت محصول می‌تواند حاشیه سود آنها را کاهش دهد.

گیلان؛ یکی از قطب‌های مهم تولید کشاورزی کشور

اهمیت این هشدار زمانی بیشتر مشخص می‌شود که ظرفیت کشاورزی گیلان را در نظر بگیریم.

طبق اعلام رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان، سالانه حدود ۳.۶ میلیون تن محصول کشاورزی در گیلان تولید می‌شود و این استان نقشی مهم در تأمین امنیت غذایی کشور دارد.

به همین دلیل، اثرات تغییر اقلیم بر کشاورزی گیلان تنها مسئله‌ای استانی نیست و کاهش عملکرد محصولات مهم این منطقه می‌تواند بر زنجیره تأمین برخی محصولات در سطح کشور نیز اثرگذار باشد.

سازگاری به جای مقابله با تغییر اقلیم

یکی از نکات مهم مطرح‌شده از سوی مسئولان کشاورزی گیلان این است که نمی‌توان تغییر اقلیم را صرفاً متوقف کرد؛ اما می‌توان کشاورزی را برای سازگاری با شرایط جدید آماده‌تر کرد.

استفاده از ارقام سازگارتر، اصلاح الگوی کشت، مدیریت دقیق‌تر منابع آب، افزایش ماده آلی خاک، استفاده از فناوری‌های نوین و پایش مستمر آفات و بیماری‌ها از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند تاب‌آوری بخش کشاورزی را افزایش دهند.

سازمان جهاد کشاورزی گیلان نیز در ماه‌های اخیر از حرکت به سمت تدوین سند جامع تغییر اقلیم استان خبر داده است تا چالش‌ها و راهکارهای عملیاتی مرتبط با این مسئله مشخص شوند.

تحلیل البرز بهسم؛ نسخه کشاورزی گذشته برای اقلیم جدید کافی نیست

آنچه امروز در گیلان مشاهده می‌شود، بخشی از چالش بزرگ‌تری است که کشاورزی ایران طی سال‌های آینده با آن روبه‌رو خواهد بود.

از دیدگاه البرز بهسم، یکی از مهم‌ترین پیام‌های تغییر اقلیم این است که مدیریت مزرعه نمی‌تواند صرفاً بر تجربه سال‌های گذشته متکی باقی بماند.

زمانی که الگوی بارندگی، دما، رطوبت و فشار آفات تغییر می‌کند، برنامه آبیاری، تغذیه و حفاظت گیاه نیز باید متناسب با شرایط جدید اصلاح شود.

برای مثال، گیاهی که تحت تنش کم‌آبی یا گرمای شدید قرار گرفته است الزاماً نمی‌تواند عناصر غذایی را با همان کارایی یک گیاه سالم جذب کند. بنابراین افزایش مقدار کود بدون شناخت شرایط خاک و وضعیت ریشه، همیشه به معنای افزایش عملکرد نیست.

افزایش کارایی مصرف نهاده‌ها باید یکی از محورهای اصلی کشاورزی در شرایط تغییر اقلیم باشد.

آزمون خاک، مدیریت ماده آلی، انتخاب کود متناسب با نیاز واقعی محصول، تعیین زمان صحیح مصرف و توجه به شرایط محیطی می‌تواند باعث شود کشاورز با مقدار منطقی نهاده، نتیجه بهتری دریافت کند.

در حوزه حفاظت گیاه نیز شرایط مشابهی وجود دارد. تغییر اقلیم می‌تواند الگوی فعالیت برخی آفات و بیماری‌ها را تغییر دهد؛ بنابراین پایش مزرعه و تشخیص صحیح باید قبل از تصمیم‌گیری برای مبارزه انجام شود.

هدف آینده کشاورزی نباید مصرف بیشتر آب، کود یا سم باشد؛ بلکه باید تولید بیشتر و پایدارتر از منابع موجود باشد.

فناوری؛ بخشی از راه‌حل کشاورزی آینده

رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان نیز بر ضرورت استفاده از فناوری‌های نوین تأکید کرده است.

کشاورزی دقیق، ایستگاه‌های هواشناسی محلی، حسگرهای رطوبت خاک، تصاویر ماهواره‌ای، سامانه‌های هوشمند آبیاری و سیستم‌های پیش‌آگاهی آفات می‌توانند به کشاورز کمک کنند تصمیمات خود را براساس داده‌های واقعی اتخاذ کند.

این فناوری‌ها زمانی بیشترین ارزش را خواهند داشت که در کنار دانش کشاورز و توصیه‌های کارشناسی مورد استفاده قرار گیرند.

آینده کشاورزی گیلان به افزایش تاب‌آوری وابسته است

تغییر اقلیم دیگر یک تهدید مربوط به آینده دور نیست و نشانه‌های آن در مدیریت روزمره مزارع قابل مشاهده است.

کاهش منابع آب، افزایش احتمال گسترش برخی آفات و بیماری‌ها و افزایش هزینه تولید نشان می‌دهد کشاورزی گیلان باید بیش از گذشته برای شرایط متغیر اقلیمی آماده شود.

در این مسیر، مدیریت هوشمند آب، سلامت خاک، تغذیه متعادل، حفاظت اصولی گیاه و استفاده از فناوری می‌تواند نقش مهمی در حفظ عملکرد و کاهش هزینه‌های تولید داشته باشد.

سازگاری کشاورزی با اقلیم جدید نه یک انتخاب جانبی، بلکه به‌تدریج به یکی از الزامات اصلی حفظ تولید، معیشت کشاورزان و امنیت غذایی تبدیل خواهد شد.